อตฺตานํ นาติวตฺ ตยฺย

บุคคลไม่ควรลืมตน

อตฺตา หเว ชิตํ เสยฺโย 

ชนะตนเองนั่นแหละเป็นคนดี

อตฺตาหิ อตฺตโน นาโถ 

ตนแลเป็นที่พึ่งแแห่งตน

อปฺปมาทำ ปสํสนฺติ     

บัญฑิตย่อมสรรเสริญความไม่ประมาท

อกตํ ทุกฺกฎํ เสยฺโย

ความชั่วไม่ทำเสียเลยดีกว่า

กมฺ มุนา วตฺตตี โลโก

สัตว์โลกย่อมเป็นไปตามกรรม

อติ โลโภ หิ บาปโก

ความโลภจัดเป็นบาปแท้

ปมาโท   มจฺจุโน   ปทํ

(ความประมาท   เป็นทางแห่งความตาย)

"   โลโภ   ธมฺมานํ   ปริปนํโก   "

(ความโลภเป็นอันตรายแห่งธรรมทั้งหลาย)

อฑฺฒา   เจว   ทลิทฺทา   จ   สพฺเพ   มจฺจุ   ปรายนา

ทั้งคนมั่งมี  ทั้งคนยากจน  ล้วนมีความตายเป็นเบื้องหน้า

ธีโร   จ   พลวา   สาธุ

เด็กที่ดีต้องฉลาดและเข้มแข็ง

เสโล   ยถา   เอกฆโน   วาเตน   น   สมีรติ

เอวํ   นินทา   ปสํสาสุ   น   สมิญฺชนฺติ   ปณฺฑิตา

ภูเขาหินแท่งทึบไม่สั่นสะเทือนเพราะแรงลม ฉันใด

บัณฑิตย่อมไม่หวั่นไหวในคำนินทาและสรรเสริญ ฉันนั้น

รกฺเขยฺย     อตฺตโน     สาธุ     ลวณํ     โลณตํ     ยถา

พึงรักษาความดีของตนไว้    ดุจเกลือรักษาความเค็ม

อกฺโกเธน ชิเน โกธํ

พึงชนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ

อสาธุธํ สาธุนา ชิเน

พึงชนะความไม่ดีด้วยความดี

ชิเน กทริยํ ทาเนน

พึงชนะความตระหนี่ด้วยการให้

อิณาทานํ ทุกฺขํ  โลเก

การกู้หนี้เป็นทุกข์ในโลก

ธมฺโม หเว รกฺ ขติ ธมฺม จารึ

ธรรมย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม

นตฺถิ ปญฺญา สมา อาภา

แสงสว่างเสมอด้วยปัญญาไม่มี

ปญฺญา นรนํ รตนํ

ปัญญาเป็นรัตนของนรชน

ปญฺญา   โลกสฺมิ ปชฺโชโต

ปัญญาเป็นแสงสว่างในโลก

ปาปํ ปาเปน จินฺติตํ

ความชั่ว คนชั่วคิด

โสมํ   โลกํ   ปภาเสติ   อพฺภา   มุตฺโต   ว   จนฺทิมา

ผู้ใดประมาทแล้วในกาลก่อน       ภายหลังไม่ประมาท

ผู้นั้นย่อมยังโลกนี้ให้สว่าง        ดุจพระจันทร์ในวันเพ็ญ

พ้นแล้วจากเมฆ และหมอกมาปิดบัง……ฉะนั้น , ดังนี้

สจฺจํ เว อมตา วาจา

คำสัจแลเป็นวาจาไม่ตาย

วิริเยน ทุกฺขมมฺ เจติ

คนล่วงทุกข์ได้เพราะความเพียร

เย ปมตฺตา ยถา มตา

คนประมาทก็เหมือนคนตาย

ยํ เว เสวติ ตาทิโส

คบคนเช่นไรก็เป็นคนเช่นนั้นแล

อโรคฺยา ปรมา ลาภา

ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ

นัตถิ   สันติ   ปะรัง   สุขัง

ความสุขอื่นยิ่งกว่าความสงบไม่มี

ยงฺกิญฺจิ    สมุทยธมฺมํ    สพฺพนฺติ    นิโรธธมฺมํ

สิ่งใดมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา    สิ่งนั้นล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา

ขนฺติ หิต สุขา วหา

ขันตินำมาซึ่งประโยชน์สุข

สุขา สงฺฆสฺส  สามคฺคี

ความพร้อมเพรียงย่อมให้เกิดสุข

อวิชฺชา ปรมํ มลํ

ความเขลาไม่รู้จริงเป็นมลทิน

อตฺตา หิ ปรมํ ปิโย

ตนแลเป็นที่รักยิ่ง

นตฺถิ อตฺตสมํ  เปมํ

ความรักอื่นจะเสมอด้วย รักตัวเองไม่มี

อตฺตนา อกตํ ปาปํอตฺตนา ว วิสุ ชฺฌติ

คนไม่ทำบาปเอง ย่อมเป็นผู้หมดจดเอง

สติมโต     สุเว     เสยฺโย

(คนดีที่สุด คือ คนมีสติอยู่ทุกวัน)

ปฎิมํ เสตมตฺตนา

จงพิจารณาตนเอง ด้วยตนเอง

ยทตฺตครหิ   ตทกุพฺพมาโน

ติตนเองเพราะเหตุใด ไม่ควรทำสิ่งนั้น   

อปฺปมาเทน   สมฺปาเทถ

ท่านทั้งหลายจงยังความไม่ประมาท

ยงฺกิญฺจิ สิถิลํ กมฺมํ น ตํ โหติ มหปฺผลํ

การงานอะไรที่ย่อหย่อน ย่อมไม่มีผลมาก

นิมิตฺตํ   สาธุรูปานํ   กตญฺญู   กตเวทิตา

"  ความกตัญญูกตเวที   เป็นเครื่องหมายของคนดี   "

สุกรํ สาธุนา สาธุ

ความดี อันคนดีย่อมทำได้ไม่ยาก

สาธุ ปาเปน ทุกฺกรํ

อันความดี คนชั่วย่อมทำได้ยาก

กาลานุรูปํ ว ธุรํ นิยุญฺเช

พึงประกอบธุระให้เหมาะสมแก่กาล

อิจฺฉา โลกสฺมิ ทชฺชหา

ความอิจฉา ละออกได้ยากในโลกนี้

อิจฺฉา นรํ ปริกสฺสติ

ความอิจฉา ย่อมเสือกไสซึ่งนรชน

น หิ สาธุ โกโธ

ความโกรธ ไม่มีดีเลย

อกฺโกเธน  ชิเน  โกธํ    พึงเอาชนะความโกรธ ด้วยความไม่โกรธ

Conquer   anger  by  love ,

อสาธุ สาธุนา  ชิเน     พึงเอาชนะความร้าย ด้วยความดี

Conquer   evil  by  good ,

ชิเน  กทริยํ  ทาเนน     พึงเอาชนะความตระหนี่ ด้วยการให้

Conquer   the  miser  by  liberality ,

สจฺเจนาลิกวาทินํ ฯ   พึงเอาชนะคนพูดพล่อย ด้วยคำสัตย์

Conquer   the  liar  by  truth .

โกโธ ทุมฺเมธโคจโร

ความโกรธ เป็นอารมณ์ของผู้มีปัญญาทราม

โกธํ ฆตฺวา สุขํ เสติ

ฆ่าความโกรธได้ จะเป็นสุข

โกธาภิภูโต กุสลํ ชหาติ

ผู้ถูกความโกรธครอบงำ ย่อมละกุศลเสีย

โกธโน ทุพฺพณโน โหติ

คนมักโกรธ   ย่อมมีผิวพรรณเศร้าหมอง

ทุกฺขํ สยติ โกธโน

ผู้โกรธ ย่อมเป็นทุกข์

โกธํ ปญฺญาย อุจฺฉินฺเท

พึงตัดความโกรธ ด้วยปัญญา

มา โกธสฺส วสํ คมิ

อย่าลุอำนาจ ความโกรธ

ขนฺติ สาหสวารณา

ความอดทน ห้ามไว้ได้ซึ่งความผลุนผลัน

มนาโม โหติ ขนฺติโก

ผู้มีความอดทน ย่อมเป็นที่ชอบของผู้อื่น

สพฺพรสํ ธมฺมรโส ชินาติ

รสแห่งธรรม ย่อมชนะรสทั้งปวง

ตญฺหกฺขโย สพฺทุกฺขํ ชินาติ

ความสิ้นตัณหา   ย่อมชนะทุกข์ทั้งปวง

สพฺเพ  สงฺขารา  อนิจฺจาติ  " สังขารทั้งปวงไม่เที่ยงแท้ "

" Impermanent  are  all conditioned  things "

ยทา  ปญฺญาย  ปสฺสติ  เมื่อใด บุคคลเห็นแจ้งด้วยปัญญาดังนี้

When  thus  one  sees  rith  wisdom ,

อถ  นิพฺพินฺทติ  ทุกฺเข  เมื่อนั้น เขาย่อมหน่ายในทุกข์

Then  is  one  disgusted  with  ill ,

เอส  มคฺโค  วิสุทฺธิยา ฯ  นี้เป็นแนวทางแห่งความบริสุทธิ์

This  is  the  path  to  purity..

สงฺขารา สสฺสตา นตฺถิ

สังขาร ที่ยั่งยืนไม่มี

นกฺขตฺตํ ปฎิมาเนนฺตํ อตฺโถ พาลํ อุปจฺจคา     

ประโยชน์ได้ล่วงเลย คนโง่มัวถือฤกษ์อยู่

กิจฺฉา วุตฺติ อิสปฺปสฺส

ความเป็นไปของคนไร้ศิลปะ ย่อมฝืดเคือง

หิริโอตฺตปฺ ปิยญฺเญว โลกํ ปาเลติ สาธุกํ

หิริโอตตัปปะ ย่อมรักษาโลกไว้เป็นอันดี

หนนฺติ โภคา ทมฺเมธํ

โภคทรัพย์ ย่อมฆ่าคนปัญญาทราม

นิสมฺม    กรณํ    เสยฺโย

"   ใคร่ครวญเสียก่อน     แล้วจึงทำดีกว่า   "

กลฺยาณการี  กลฺยา  ณํ  ปาปการี  จ  ปาปกํ

(ทำดีได้ดี  ทำชั่วได้ชั่ว)

นตฺถิ โลเก รโห นาม ปาปกมฺมํ ปกฺพฺพโต 

ชื่อว่า ที่ลับของคนบาป ย่อมไม่มีในโลก

ถีนํ ภาโว ทุราชาโน     

ภาวะของหญิง รู้ได้ยาก     

อาปทาสุ ถาโม เวทิตพฺโพ 

กำลังใจพึงรู้ได้ ในคราวมีอันตราย

สุสฺสูลํ ลภเต ปญฺญํ 

ฟังด้วยดี ย่อมได้ปัญญา

สากจฺฉาย ปญฺญา เวทิตพฺพา   

 ปัญญาพึงรู้ได้ด้วยการสนทนา

ทุกฺโข ปาปสฺส อุจจฺโย  

การสั่งสมบาป ย่อมนำทุกข์มาให้

ปาปานิ ปริวชฺชเย

พึงละเว้นบาปทั้งหลาย

ทุลฺลโภ ปุริสาชญฺโญ     

บุรุษอาชาไนย ย่อมหาได้ยากยิ่ง

ทนุโต เสฎฺโฐ มนุสุเสสุ   

ในหมู่มนุษย์ ผู้ฝีกตนแล้วประเสริฐสุด

โย พาโล มญฺญติ พาลฺยํ ปณฺฑิโต วาปิเตนโส 
คนโง่รู้ว่าตนโง่ จะเป็นผู้ฉลาดเพราะเหตุนั้น

ทุวิชาโน ปราภโว 

ผู้รู้ชั่ว เป็นผู้เสื่อม

ธมฺมถาโม ภวํ โหติ 

ผู้ชอบธรรม เป็นผู้เจริญ

สกฺกตวา สกฺกโต โหติ      

การสักการะผู้อื่น ย่อมได้รับการสักการะตอบ

ปูชโก ลภเต ปูชํ    

ผู้ทำการบูชา ย่อมได้รับการบูชา

วิสฺสสปรมา ญาติ   

ความคุ้นเคย เป็นญาติอย่างยิ่ง

เนกาสี ลภเต สุขํ    

ผู้กินคนเดียว ไม่ได้ความสุข

โย   สหสฺสํ   สหสฺเสน   ถึงจะรบชนะข้าศึกเป็นพัน ๆ ราย

สงฺคาเม   มานุเส   ชิเน  ก็ไม่นับเป็นยอดขุนพล

เอกญฺจ   เชยฺยมตฺตานํ   แต่ผู้ที่เอาชนะจิตใจคน

ส   เว   สงฺคามชตฺตโม ฯ  จึงเรียก " ยอดขุนพล " แท้จริง..

Though  one  should  conquer  in  battle

A  thousand  times  a  thousand  men ,

Yet  should  one  conquer  just  one  self

One  is  indeed  the  greatest  victor….

ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร    

มารดาบิดา ท่านว่าเป็นบุรพาจารย์ของบุตร

อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ    

มารดาบิดา เป็นผู้ควรคำนับของบุตร

ผาตํ อริเหฐยํ ปรํ     

ควรทำแต่ความเจริญ อย่าเบียดเบียนเขา

รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ   

พึงปกป้องภัย ที่ยังมาไม่ถึง

น จาปิ วิตฺเตน ชรํ วิหนฺติ  

กำจัดความแก่ ด้วยทรัพย์ย่อมไม่ได้

นตฺถิ พาเล สหายตา 

ความเป็นเพื่อน ย่อมไม่มีในคนพาล

น เว ยาจนฺติ สปฺปญฺญา

ผู้มีปัญญา ย่อมไม่ขอเลย

ยาจโก อปฺปิโย โหติ 

ผู้ขอ ย่อมไม่เป็นที่รักของผู้ถูกขอ

ทุฎฺฐสฺส ผรุสา วาจา 

คนโกรธย่อมมีวาจาหยาบคาย

สนฺตุฎฺฐิ ปรมํ ธนํ  

ความสันโดด เป็นทรัพย์อย่างยิ่ง

สุขา สทฺธา ปติฎฺฐิตา

ศรัทธาตั้งมั่นแล้ว นำสุขมาให้

สติมา สุขเมธติ   

คนมีสติ ย่อมได้รับความสุข

สจฺจํ หเว สเธุตรํ รสานํ 

ความสัตย์นั่นแล ดีกว่ารสทั้งหลาย

น หิ เวเรน สมฺมนฺตีธ กุทาจนํ   

ในกาลใดๆ เวรในโลกนี้ย่อมระงับได้ด้วยเวรไม่ได้เลย

เย เวรํ อุปนยฺหนฺติ เวรํ เตสํ น สมฺมติ

เวรของผู้จองเวร ย่อมไม่ระงับ

เย เวรํ อุปนยฺหนฺติ เวรํ เตสูปสมฺมติ 

เวรของผู้ไม่จองเวร ย่อมระงับได้

สลาภํ นาติมญฺเญญฺย 

ไม่ควรดูหมิ่นลาภของตน

สามญฺเญ สมโณ ติฎฺเฐ  

สมณะ   พึงตั้งอยูในภาวะแห่งสมณะ

สีลํ โลเก อนุตฺตรํ 

ศีลเป็นเยี่ยมในโลก