ดาวสเปกตรัมช่วงต้นและช่วงปลาย

นักดาราศาสตร์แบ่งกลุ่มของดาวฤกษ์โดยดูเส้นสเปกตรัมของดาวฤกษ์แต่ละดวง เมื่อใช้เครื่องแยกแสง หรือเครื่องสเปกโทรกราฟ ( Spectrograph ) ติดเข้ากับกล้องดูดาว แล้วนำมาสังเกตดาวฤกษ์ แสงของดาวฤกษ์ที่ผ่านกล้องดูดาวตกลงบนเครื่องสเปกโทรกราฟ จะแตกออกเป็นแถบสเปกตรัม เมื่อสังเกตแถบสเปกตรัมของดาวฤกษ์ อย่างละเอียด  จะพบว่ามีเส้นมืดหลายเส้นปรากฏบนแถบของสเปกตรัมของดาวฤกษ์

เส้นมืดเหล่านี้เกิดจากการดูดกลืนแสงที่แผ่ออกมาจากดาวฤกษ์ โดยอะตอมของธาตุต่าง ๆ ที่ประกอบเป็นบรรยากาศของดาวฤกษ์ ดังนั้น เส้นมืดของสเปกตรัมจะบอกถึงชนิดและปริมาณของอะตอมของธาตุต่าง ๆ  ที่มีอยู่ในบรรยากาศของดาวฤกษ์ นักดาราศาสตร์พบว่า เส้นมืดของสเปกตรัมที่เด่น ๆ บนแถบสเปกตรัมของดาวฤกษ์ ได้แก่ เส้นมืดของไฮโดรเจน เส้นมืดของฮีเลียม เส้นมืดของโลหะ เช่น แคลเซียม โครเมียม เหล็ก เป็นต้น นอกจากนี้ยังอาจพบแถบโมเลกุลของธาตุต่าง ๆ บนสเปกตรัมของดาวฤกษ์ที่มีอุณหภูมิต่ำ ๆ อีกด้วย

- ปี ค.ศ. 1817 โยเซฟ ฟรอนโฮเฟอร์ พบว่าดาวแต่ละดวงมีสเปกตรัมที่แตกต่างกัน ต่อมาได้มีความพยายามในการจัดกลุ่มของดาวฤกษ์ ตามลักษณะปรากฏของเส้นสเปกตรัม เรียกแต่ละกลุ่มของดาวฤกษ์ที่จัดในลักษณะนี้ว่า \"ชั้นสเปกตรัม ( Spectral Class )\" ของดาวฤกษ์
- ปี ค.ศ. 1890 พิคเคอริง และเฟลมมิง จัดชั้นสเปกตรัมตามความเข้มของเส้นสเปกตรัมมืดของไฮโดรเจน โดยเส้นที่กว้างที่สุดให้เป็นชั้นสเปกตรัม A  และรองลงมาจะเป็น B, C ,….ตามลำดับ 
ต่อมาในปี ค.ศ. 1901 แอนนี เจ แคนนอน ได้รวบรวมและจัดชั้นสเปกตรัมใหม่ ตามอุณหภูมิของดาวฤกษ์ โดยใส่ชั้นสเปกตรัม O และ B อยู่หน้า A และแบ่งชั้นสเปกตรัมแต่ละชั้นเป็นชั้นย่อย เช่น   A0 ถึง A9  เป็นต้น 
จากการรวบรวมและจัดชั้นสเปกตรัมใหม่ ทำให้การจัดเป็นไปตามลำดับดังนี้ คือ O,B,A,F,G,K,M
โดยชั้นสเปกตรัม O เป็นดาวประเภทที่ร้อนสุด และมีชนิดสเปกตรัมช่วงต้น 
( Early – type Stars )
ส่วน ชั้นสเปกตรัม M เป็นดาวประเภทที่เย็นที่สุด และมีชนิดสเปกตรัมช่วงปลาย 
( Late - type Stars )



ภาพแสดงชั้นสเปกตรัม O



ภาพแสดงชั้นสเปกตรัม M

เรียกการจัดสเปกตรัมตามอุณหภูมิของดาวฤกษ์ในลักษณะเช่นนี้ว่า \"การจำแนกชั้นสเปกตรัมของฮาร์วาร์ด ( Harvard Spectral Classification )\" แคนนอนจำแนกดาวได้ประมาณ 200,000 ดวง และจัดทำเป็นแคตาลอก เรียกว่า \"แคตาลอก เฮนรี เดรปเปอร์ ( Henry Draper Catalogue )\" มีตัวย่อว่า \"HD\" เช่น  \"HD1\" คือ ดาวบีเทลจูส ( Betelguese ) เป็นต้น



การจำแนกชั้นสเปกตรัมของฮาร์วาร์ด



สเปกตรัมเปรียบเทียบของดาวฤกษ์ทั้ง 7 ชั้นสเปกตรัม

เนื่องจากในยุคแรก ๆ ที่มีการศึกษาสเปกตรัมของดาวฤกษ์ นักดาราศาสตร์พบว่า ดาวฤกษ์ชั้นสเปกตรัม O ซึ่งมีกำลังส่องสว่างมากกว่า ดาวฤกษ์ชั้นสเปกตรัม M นั้น จะมีมวลมากกว่าด้วย ซึ่งปัจจุบันได้ล้มเลิกแนวคิดนี้ไปแล้วว่า ดาวฤกษ์ทั้งหลายเริ่มต้นช่วงชีวิตเป็นดาวฤกษ์ที่มีชั้นสเปกตรัม O ซึ่งร้อนและสว่างมาก ต่อมาเมื่อดาวฤกษ์ใช้เชื้อเพลิงไปเรื่อย ๆ มวลของดาวฤกษ์ก็จะลดลงตามลำดับ กลายเป็นดาวฤกษ์ที่มีชั้นสเปกตรัม M ที่เย็นและหรี่ แม้ภายหลังจะทราบว่าแนวคิดนี้ไม่ถูกต้อง แต่นักดาราศาสตร์ยังคงเรียกดาวฤกษ์ที่ร้อนและสว่างว่า "ดาวสเปกตรัมช่วงต้น" และเรียกดาวฤกษ์ที่เย็นและหรี่ว่า "ดาวสเปกตรัมช่วงท้าย"

 


หน้าแรก

 

กลับหน้าแรกโฮมเพจฟิสิกส์ราชมงคล